NTINA ΚΟΥΜΠΟΥΛΗ
Photobook: Φωτογραφικό Οδοιπορικό «Μια Κληρονομιά»
NTINA ΚΟΥΜΠΟΥΛΗ
Photobook: Φωτογραφικό Οδοιπορικό «Μια Κληρονομιά»
DINA KOUMPOULI
Photobook: Photographic Journey «A Legacy»
Αλεξάνδρα Κολλάρου - σύμβουλος τέχνης
Mια κληρονομιά – η καταγραφή
Ένα οδοιπορικό μέσα σε ένα οδοιπορικό.
Μία χωρίς πρόγραμμα συζήτηση, μία δεκαετία πίσω, έγινε αφορμή για ένα νέο και σημαντικό βήμα στην καλλιτεχνική πορεία της Ντίνας Κουμπούλη. Μιλώντας με τη σκηνοθέτιδα Κυριακή Μάλαμα για το νέο της πρότζεκτ, μία σειρά δραματοποιημένων ντοκιμαντέρ με ιστορίες της προσφυγιάς, η φωτογράφος αποφάσισε να ακολουθήσει την παραγωγή και να καταγράψει το εγχείρημα με τον φακό της.
Ο λόγος; Το μοναδικό αρχειακό υλικό κατ’ αρχάς, προκαλεί δέος και ασκεί ιδιαίτερη έλξη στην Κουμπούλη. Το (κινηματογραφικό) μέσον αποτελεί δέλεαρ, οι άνθρωποι περαιτέρω κίνητρο, τα επί μέρους στοιχεία συνθέτουν μια πρόκληση. Η φωτογράφος νιώθει το κάλεσμα να στήσει την προσωπική της δραματοποιημένη αφήγηση, να χρησιμοποιήσει την τέχνη της για να απαθανατίσει και μαζί να αποκωδικοποιήσει τα γεγονότα.
Το εγχείρημα ξεκίνησε χωρίς «διαπιστευτήρια». Η απόφαση να ακολουθήσει τα συνεργεία ήταν δική της, η ίδια επωμίστηκε ολοκληρωτικά την ευθύνη -οργανωτική, οικονομική και ευρύτερη- με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Τα πατήματα βρέθηκαν στην πορεία. Ξεκινώντας μέσα σε μάλλον αμήχανο πλαίσιο, ενσωματώθηκε τελικά πλήρως στη διαδικασία, καταλήγοντας βασικό κομμάτι της.
Η καταγραφική φωτογραφία χαρίζει εικόνες που απεικονίζουν με ακρίβεια το θέμα τους, όποιο και αν είναι αυτό, προσφέροντας ένα αξιόπιστο χρονικό αληθινών γεγονότων και καταστάσεων. Η αφηγηματική καταγραφή είναι το στοιχείο της Ντίνας Κουμπούλη. Η φωτογράφος έχει έμφυτη την τάση να παρακολουθεί, απολαμβάνει τη διαδικασία, να είναι δίπλα σε μία κατάσταση και να γνωρίζει τα πιο βαθιά της επίπεδα. Η εμπειρία της στο είδος την κάνει να διαπρέπει στην άσκηση του, σημειώνεται ωστόσο μία βασική ιδιαίτερότητα: (παραμένοντας πάντα εντός πλαισίου) η ματιά της Κουμπούλη ισορροπεί με δεξιοτεχνία ανάμεσα στην καταγραφική και την καλλιτεχνική φωτογραφία. Πρόκειται, εν τέλει, για μια υβριδική, ιδιοσυγκρασιακή μορφή τέχνης, μία προσωπική υπογραφή που είναι ταυτόχρονα μαγευτική και οικεία.
Η εικαστική αυτή ματιά, καθώς και η ανάγκη της να επικοινωνήσει αυτό που βλέπει μέσα από τον φακό της, καθρεφτίζονται στις φωτογραφίες που αξιοποιούν πλήρως την εκφραστική δυναμική του μέσου. Η Ντίνα Κουμπούλη συλλαμβάνει όσα διαδραματίζονται μπροστά στην κάμερα της και μοιράζεται μαζί μας την ερμηνεία της, μεταφέροντάς μας μέσα από τις εικόνες της σε έναν άλλο κόσμο.
Το αποτέλεσμα είναι μια ματιά στα παρασκήνια της παραγωγής, ένα φωτογραφικό οδοιπορικό πάνω στο ντοκιμαντέρ – η καταγραφή μίας καταγραφής στην ουσία – που αφηγείται μία ιστορία σε δύο επίπεδα: το πρώτο παρουσιάζει πιστά τα καθέκαστα, αποτυπώνοντας τις στιγμές σε πραγματικό χρόνο, και το δεύτερο το προσωπικό οδοιπορικό της φωτογράφου στην προσπάθεια της να διαβάσει και να ερμηνεύσει την πληροφορία. Καρέ-καρέ απαθανατίζει τα στιγμιότυπα, συντονισμένη με τον παλμό. Περνώντας από την ένταση της δράσης στη στιγμή της ανάπαυσης και από εκεί στη διαδικασία του πνευματικού αναστοχασμού και της νοερής επεξεργασίας, τα συναισθήματα εναλλάσσονται και -αναπόφευκτα- πλημμυρίζουν, με την ίδια συχνότητα και ένταση που οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη. Άλλοτε μελαγχολικά, άλλοτε μαγευτικά, μόνιμα με ειδικό βάρος, τα στιγμιότυπα της συνθέτουν ένα παζλ, στο οποίο κάθε κομμάτι είναι σημαντικό για το αποτέλεσμα.
Η φωτογράφος ενδιαφέρεται εξίσου για τα μικρά, φαινομενικά ασήμαντα πράγματα, εκείνα στα οποία δε θα έπεφτε το μάτι σου (ένα κουρασμένο βλέμμα, ένα χέρι που παρηγορεί, ένα ξεχασμένο αντικείμενο), υπογραμμίζοντας το μη-αυτονόητο, κάνοντας δεύτερες και τρίτες αναγνώσεις κάθε σκηνής και δημιουργώντας καθρεφτισμούς, τόσο της γενικής κατάστασης όσο και εσωτερικούς, της ίδιας της της ψυχής.
Μέσα από τη συλλογή φωτογραφιών (που επιλέχθηκαν ανάμεσα σε εκατοντάδες) μας εφιστά την προσοχή στο θέμα, όχι μόνο παραθέτοντας στοιχεία και θέτοντας ερωτήματα αλλά δημιουργώντας παράλληλα την ψευδαίσθηση της μνήμης. Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες του λευκώματος νιώθεις να μεταφέρεσαι στο χρόνο και στον τόπο, σε καταλαμβάνει μια απροσδιόριστη αίσθηση μαρτυρίας. Τα όρια μεταξύ πραγματικού και φανταστικού θολώνουν μπροστά στις εικόνες που δανείζονται από και ταυτόχρονα υφαίνουν την ιστορία. Υπάρχει ένα λυρικό στοιχείο στα στιγμιότυπα που συνθέτουν την αφήγηση ενός χρονικού χωρίς λόγια, ίσως μία χωρίς λόγια ποίηση.
Το όλο ταξίδι εκτός από μοναδική εμπειρία ήταν για την φωτογράφο ένα προσωπικό στοίχημα το οποίο είναι περήφανη που κατάφερε να κερδίσει. Η εξαρχής πρόθεση της ήταν να μοιραστεί το πόνημα αυτό με το κοινό, να το αφήσει πίσω της ως παρακαταθήκη. Το σώμα αυτό δουλειάς γεννήθηκε για να γίνει βιβλίο, η σωστή στιγμή να συναντήσει τον κόσμο είναι τώρα. Η περιορισμένη, συλλεκτική έκδοση που κρατάμε στα χέρια μας, το πρώτο εκδοτικό εγχείρημα της Ντίνας Κουμπούλη, είναι τελικά ένα οπτικοποιημένο ποίημα που μας μεταφέρει την ιδιαίτερη εμπειρία που βίωσε αθόρυβα από τα παρασκήνια, όχι σαν ηδονοβλεψίας αλλά σαν φύλακας άγγελος των στιγμών.
Alexandra Kollaros - art consultant
A legacy – the documentation
A travelogue within a travelogue
An off the record discussion, dating a decade back, triggered a new and important step in Dina Koumpouli’s artistic trajectory. Upon hearing about director Kyriaki Malama’s new project – a series of dramatized documentaries based on refugees’ narratives – the photographer pledged to tail the production and record the undertaking through her lens.
What sparked this reaction? The unique archival material for starters, inspiring awe and drawing Koumpouli in. The (cinematic) medium is attractive, the people involved act as further incentive; the individual elements all make up a challenge. The photographer answers the call to orchestrate a dramatized narrative of her own, to use her art to immortalize and at the same time decode the facts.
The venture kicked off without «credentials». The decision to follow the television crew was the artist’s alone, she shouldered the full responsibility – organizational, financial and otherwise – whatever this entailed. The footing was found along the way. Following a somewhat awkward start, in time she integrated into the team, ending up an intrinsic part of it.
Documentary photography offers images that accurately depict their subject, providing a reliable chronicle of real occurrences and events. Narrational documentation is Dina Koumpouli’s element. The photographer has an innate tendency to observe, relishing the process of closely following a situation and uncovering its deeper layers. Her experience in the genre makes her excel in its practice yet it is worth mentioning one distinctive trait: (while perpetually in context) Koumpouli’s outlook skillfully balances between documentary and artistic photography. Hers is essentially a hybrid, idiosyncratic form of art, a personal signature that is both mesmerising and accessible.
This artistic perspective, as well as the need to communicate what her lens seizes, is mirrored in the photographs which fully utilize the medium’s expressive power. Dina Koumpouli depicts what unfolds in front of her camera and shares her interpretation with us, transporting us to another dimension through her imagery.
The out-turn is a behind the scenes look at the production, a photographic travelogue of the series – the documentation of a documentation really – narrating a story in 2 levels: one faithfully representing the visual data, depicting moments in real time, and the second one presenting the photographer’s personal journey in her effort to read and understand this information. Frame by frame she captures shots, tuned in to the project’s pulse. Alternating between the heat of exertion to the moment of rest and onwards to spiritual reflection and mental processing, feelings interweave and -invariably- flood, with the intensity and speed that images succeed one another. At times melancholic, at times majestic, always loaded, these snapshots compose a visual puzzle in which every piece is of paramount importance to the outcome. Dina Koumpouli is equally interested in the small, seemingly insignificant things, the ones that often go unnoticed (a tired glance, a hand that soothes, a forgotten object), highlighting the imperceptible, coming back for second and third readings of each scene and creating mirrorings, not just of the situation at hand but also internal ones, reflecting her very soul.
Through this collection of photographs (that have been selected among hundreds) the artist spotlights the subject not just by citing information and posing questions but by simultaneously creating the illusion of memory. Perusing the pages of this photo book resembles a travel through space and time, one gets consumed with an abstract sense of witness. The borders between real and imaginary blur in front of the images that at the same time borrow from and weave the story’s thread. There is a lyrical element about these visual fragments that compose the narrative of a chronicle without words, maybe even a type of wordless poetry.
Aside from a unique experience this journey was a personal bet for the photographer, one that she is proud to have won. All along her intention was to share this endeavor with the world, to leave it behind as a legacy. This body of work was born to become a book, the right time to meet the audience is now. The collector’s edition we hold in our hands, Dina Koumpouli’s first publishing venture, is after all a visualized poem that relays what she quietly experienced from the wings, not as a voyeur but as a guardian angel of precious moments.
Ντίνα Κουμπούλη - φωτογράφος
Αυτό το φωτογραφικό ταξίδι ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2011, σε ένα καφέ στην πλατεία Καρύτση, όπου συναντήθηκα με τη σκηνοθέτιδα Κυριακή Μάλαμα, φίλη από τα παλιά. Στη συνάντησή μας, μου περιέγραψε με ενθουσιασμό ένα άμεσο εκείνη την εποχή σχέδιό της: είχε ήδη στα σκαριά μια σειρά από δραματοποιημένα ντοκιμαντέρ, πάνω σε αχρησιμοποίητο κινηματογραφικό υλικό που είχε βρεθεί στα αρχεία της ΕΡΤ3.
Το πολύτιμο αρχειακό υλικό ήταν αφηγήσεις ηλικιωμένων Μικρασιατών που είχε συλλέξει και φυλάξει η ΕΡΤ3 τα προηγούμενα χρόνια. Η ιδέα της Κυριακής Μάλαμα και της Φανής Τουπαλγίκη, ήταν τα οπτικο-ακουστικά ντοκουμέντα να δραματοποιηθούν και να αποκτήσουν νέα ζωή από ηθοποιούς οι οποίοι, μέσω προβολών, θα συνομιλούσαν με τους αρχικούς αφηγητές. Ένας διάλογος του τότε και του τώρα, του πριν και του μετά, της μνήμης και της λησμονιάς.
Οι ηθοποιοί θα αναλάμβαναν το «ζωντανό» διάλογο με τους αφηγητές και τις μαρτυρίες τους, επικοινωνώντας το βίωμα της προσφυγιάς. Αυτοί, άλλωστε, ήταν οι «πρωταγωνιστές». Οι εμπειρίες του ξεριζωμού από την Ιωνική Γη είχαν αφήσει τα σημάδια τους στα σώματα, στις ψυχές τους και στις ζωές τους.
Μου ήρθε η ιδέα, και το πρότεινα αμέσως, να ακολουθήσω φωτογραφικά τη σκηνοθέτιδα στο οδοιπορικό της στην ιστορία, μαζί με τα μέλη του κινηματογραφικού συνεργείου και τους ηθοποιούς, που έχτιζαν πάνω στο συμπαγές σενάριο της Φανής Τουπαλγίκη, καρέ καρέ, φράση φράση, το βιωματικό αφηγηματικό ταξίδι των ντοκιμαντέρ.
Η πρόταση έγινε αμέσως δεκτή. Χωρίς να σκεφτούμε τις οικονομικές και τις πρακτικές δυσκολίες του εγχειρήματος, ξέραμε ότι θα ήμουν σιωπηλή μάρτυς μιας ιδιαίτερης καλλιτεχνικής πράξης. Θα ήμουν πλάι, αθέατη, με τον φωτογραφικό φακό μου, να καταγράφω ό,τι γινόταν, back stage και on stage – τον ενθουσιασμό, τη χαρά, την αναμονή, την κούραση, τα βλέμματα, τα αγγίγματα, τα συναισθήματα. Την περιπέτεια μιας δημιουργίας.
Βαθειά μέσα μου ήξερα ότι με το υπέροχο cast ηθοποιών, την σκηνοθετική ματιά της Κυριακής Μάλαμα, τους φορτισμένους ιστορικά και συναισθηματικά χώρους των γυρισμάτων-όπως το οχυρό Ρούπελ, τη Μονή Βλατάδων, το μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη, τον εγκαταλελειμμένο σιδηροδρομικό σταθμός της Άγρας, το Δέλτα του ποταμού Αξιού κ.ά. θα είχα στο τέλος στα χέρια μου, πολύτιμο φωτογραφικό υλικό.
Έπειτα από επίπονο και επίμονο editing από εκατοντάδες φωτογραφικά καρέ – πάντα με τη συνεργάτιδά μου, Κατερίνα Χειλαδάκη– έγινε το φωτογραφικό βιβλίο που έχετε στα χέρια σας. Το καθιστά επίκαιρο η επέτειος των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πρόκειται για μια περιήγηση στα επτά ντοκιμαντέρ – από τα δέκα που συμπεριλαμβάνει η σειρά «Μια κληρονομιά». Ελπίζω να τη βρείτε ενδιαφέρουσα.
Ευχαριστώ το θαυμάσιο κινηματογραφικό επιτελείο και τους ηθοποιούς της σειράς
«Μια κληρονομιά» που μου επέτρεψαν, επί μήνες ολόκληρους, να καταγράφω το μόχθο τους, το ταλέντο τους και την κατάθεση της ψυχής τους.
Dina Koumpouli - photographer
Τhis photographic journey began in October 2011, in a cafe at Karytsi square, in the historical center of Athens, where I met the director Kyriaki Malama, an old time friend. In that meeting, she excitedly described to me a project on which she was already working at the time:
a series of docu-dramas based on unused film material she had discovered in the archives
of ERT3, one of the three state-owned nation-wide Greek broadcasters.
This valuable archival material consisted
of narratives of elderly immigrants from Asia Minor that ERT3 had collected and stored.
The idea of Kyriaki Malama and Fani Toupalgiki was to use the audio-visual documents as basis for a series of docu-dramas and to revive the stories using actors who would converse with the original narrators and their stories on the screen. A dialogue between past and present; the before and the after; memory and oblivion.
The actors would talk to the narrators and revive their testimonies on screen, in an attempt to communicate and externalize the experience of being a refugee. After all, these stories were their stories and it had been on their bodies, souls and lives that the experience of being uprooted from the Land of Ionia had left its marks.
It was then that the idea came to me, and I immediately suggested it to Kyriaki, to follow with my camera the director, the members of the film crew and the actors, on this journey through history based on Fanis Toupalgiki’s solid script, frame by frame, phrase by phrase joining in this personal storytelling attempt through documentaries.
Kyriaki took me on straight away! Without thinking about the financial and practical difficulties of this undertaking, we knew that
I would be a silent witness to a special artistic undertaking. I would be standing invisible with my camera, recording everything that would be happening, backstage and onstage – the excitement, the joy, the waiting, the tiredness, the play of eyes, hands and feelings; The adventure of creation.
Deep inside I knew then that thanks to outstanding cast, the directorial vision of Kyriaki Malama, the historically and emotionally charged filming locations – such as the Rupel fort, the Vlatadon Monastery, the monument to the Unknown Soldier in Athens, the abandoned railway station of “Agra”, the Delta of the river Axios, etc., I would finally have valuable photographic material in my hands.
This photo-book is the result of hours of painstaking and persistent editing of hundreds of photo frames that we undertook with my work-partner, Katerina Cheiladaki. Its contents are both actual and timeless thanks to the commemoration of the 100th anniversary of the Asia Minor Exodus. The photo-book is a travelogue of seven – out of the ten docu-dramas of the series “A Legacy” I hope you find it interesting.
At this point, I would like to thank the wonderful film crew and actors of the series
“A Legacy” for allowing me, for months on end, to document their efforts, their talent and their dedication.
